آقای «شیخ یوسف قرضاوى» را سالیان دراز به عنوان چهره‌ای معتدل در بین عالمان اهل سنت می‌شناختم، برخی کتابهای علمی وی را دیده و برخی مصاحبه‌ها و برنامه‌های سلسله وار او را با عنوان (الشریعة و الحیاة) در کانال الجزیره قطر دنبال کرده ام، و بر همین اساس او را در بین عالمان اهل سنت چهره‌ای روشن فکر می‌دیدم، وی را به عنوان عالمی می‌انگاشتم که برخلاف عالم نمایان وهابی در مسیر تقریب بین مذاهب نسبتاً خوش می‌درخشید، اما افسوس... این توقع از دانش آموختگان الازهر کمتر می‌رود که دنباله رو و پیرو دانش آموختگان جامعه وهابی شوند.

     توقع این بود که بر مشی سلف الازهر، عالم مصلح «شیخ محمود شلتوت» سخن حق را بر زبان جاری کند، و یا دست کم از مفتی اعظم مصر آقای «شیخ علی جمعه» عقب نیفتد، که با صراحت و شجاعت اعلام کرد:
     «برخی اطراف تلاش می‌کنند که روابط میان شیعه و سنی را تیره کنند و به وحدت میان مسلمانان ضربه بزنند تا از این طریق به اهداف خود دست یابند از همین رو بنده با صدور فتوایی عبادت بر اساس فقه شیعی را جایز اعلام می‌کنم. باید اعتراف کنیم که شیعیان در حال حاضر از ما پیشی گرفته‌اند از همین رو ما می‌توانیم با آنان همکاری کنیم؛ زیرا تا وقتی شیعه و سنی یک قبله دارند، تفاوتی میان آنان نیست. شیعیان همواره در طول تاریخ بخشی جدایی ناپذیر از امت اسلامی بوده‌ند. پیروان مذهب تشیع در اصل طایفه‌ای پیشرفته هستند اما برخی افراد وجود دارند که برای ایجاد اختلاف، کتب شیعی بسیار قدیمی را می‌گردند تا برخی مطالب اختلاف برانگیز را استخراج کنند.»

     ولی افسوس که آقای قرضاوی راه را گم کرده و در مسیر دیگری افتاده است، علت و سبب را باید جستجو کرد، آیا پیری و سالخوردگی او را به این روز انداخته است؟ آیا مشکل خانوادگی پیدا کرده است که اعصابش را خرد کرده است؟ آیا شیعه شدن فرزندش علت ماجرا است؟ و آیا پادوان وهابی و سلفی آتش بیار معرکه شده‌اند؟ نمی‌دانم، ولی اینها قابل بررسی است.
     آنچه در این نوشته می‌آید پاسخی است مختصر به برخی نقطه نظرات اخیر وی:

1- آقای قرضاوی می‌گوید: گسترش مذهب تشیع یک خطر بزرگ به شمار می‌رود و هویت کشورهای سنی مذهب را زیر سؤال می‌برد.
جواب: مذهب شیعه با رویکردی که در طول تاریخ داشته است همواره در موضع مخالفت با حاکمان جور و ستم قرار گرفته و فراز و نشیب خود را داشته است، ولی همواره به عنوان یک مذهب اسلامی و با برخورداری از هزاران نفر از فقیهان، متکلمان، مفسران، و دانشمندان و شخصیت‌های برجسته اجتماعی سیاسی جایگاه بلند و رفیع خود را نگاه داشته است، حالا اگر یک مذهب به واسطه توان فکری و صلابت اندیشه و استواری موضع و پتانسیل بالای خود مورد توجه قرار گیرد چرا باید شما را به عکس العمل نامعقول وا دارد؟

     فرض کنید یکی از مذاهب چهارگانه پیروان بیشتری یابند، این چه ضرری به پیروان دیگر مذاهب می‌رساند؟ بالاخره همه در محدوده اسلام و مسلمانان گام بر می‌دارند و تناقضی وجود ندارد، امروزه مسیحیت با وجود تضاد و دشمنی دیرینه خود با یهود سر آشتی و سازش پیدا کرده‌اند، چرا ما مسلمانان نباید مذاهب درون جامعه بزرگ اسلامی خود را به عنوان واقعیت موجود بپذیریم، و حق انتخاب را به مردم وانهیم که خود بر اساس مطالعه و با چشم بینا، یکی از مذاهب را انتخاب کنند، و مسائل دینی را بر طبق آن عمل کنند، این کار چه صدمه‌ای می‌زند؟ و چرا شما را حساس و بر آشفته ساخته است؟

2- او می‌گوید: ایران همچنان با گام‌های بلند در حال پیمودن راه صدور انقلاب خود به کشورهای منطقه است از همین رو باید هر چه سریع تر با این اقدام مقابله کنیم. من به طور کامل مخالف تلاش‌های ایران در گسترش مذهب تشیع هستم. ما باید خطرات این تلاش را درک کنیم و در مقابل آن بایستیم.
جواب: ما در وضعیتی قرار گرفته‌ایم که اگر کلاغ به پرواز در آید می‌گویند کار ایران است! گسترش تشیع به عوامل گوناگون ـ و بیشتر به عامل درونی خود مذهب ـ مرتبط است، انقلاب اسلامی ایران گرچه جهان را با بیشتر با تفکر شیعی و به خصوص از زاویه سیاسی و حکومتی آن آشنا کرد، ولی واقعیت این است که این انقلاب اسلامی ایران بود که بر سر سفره شیعه نشست و از آن بهره گرفت، عشق مردم به اهل بیت (ع) و حضور ملیونی مردم در مراسم تاسوعا و عاشورا و اربعین سال پنجاه و هفت شمسی، نقش مرجعیت دینی و رابطه متقابل مردم و روحانیت، رهبری بی نظیر و قدرتمندانه و شکوهمندانه و شجاعانه امام خمینی(ره) که مردم او را مرجع تقلید و نایب عام امام زمان (ع) و تبلور خواسته‌های خود یافته بودند، اینها و عوامل دیگر باعث شد که مردم خود به صحنه بیایند و رژیم ستمشاهی را از ریشه بکنند، ولی با این همه انقلاب ایران به عنوان انقلاب اسلامی و با رویکردی شمولی و فراگیر مطرح شد، گرچه تشیع همان اسلام اصیلی است که ریشه از رسول خدا (ص) و اهل بیت (ع)او دارد.

     با این همه رشد تشیع ربطی به دولت ایران ندارد، امروز برای ایران فلسطینیان غزه همانند مقاومان لبنان عزیز و مورد توجه و عنایتند، اصولا مشکل اساسی جهان با جمهوری اسلامی ایران به خاطر موضع گیری آن در رابطه با مسأله فلسطین است، و سی سال است که انواع تحریمها را به جان خریده است، آیا فلسطینیان شیعه هستند که ایران به آن اهتمام می‌ورزد؟ فلسطین محک بسیار خوبی است که سره از ناسره شناخته شود، و مدعیان دروغین از دلسوختگان واقعی جدا شوند، ایران چون مسئله فلسطین را از زاویه اسلامی آن می‌نگرد به موضع گیری اصولی خود در رابطه با فلسطین پرداخته است، و به هیچ وجه مذهب برای او مطرح نیست. انصافتان کجاست؟

3ـ او می‌گوید: ما اهل سنت معتقدیم که بر حق هستیم و مذهب خود را بر حق می‌دانیم اما با این حال تمایلی نداریم که مذهب خود را در میان شیعیان منتشر کنیم، و همچنین تمایل نداریم که شیعه شویم. شما (ایرانیان) باید دست از تلاش خود بردارید.
جواب: ما کاری به ادعایتان نداریم، آنچه مهم است دلیل است، که جای آن در محافل علمی است، و این احتیاج به جنجال رسانه‌ای ندارد، اما این سخن که شما دوست ندارید مذهب و مرامتان در بین شیعه پخش شود سخنی نادرست است، هر ساله ملیونها کتاب و سی دی در میان صدها هزار حاجی و عمره گزار شیعه در شهر مکه و مدینه پخش می‌شود، در حالی که در بدو ورود کتابهای شخصی شیعیان مصادره می‌گردد، انگیزه این کار چیست؟

     تالیف کتاب‌های فراوان با نام‌های مستعار و با انجام خیانتهای علمی و نسبتهای دروغ و ناروا به شیعیان به چه منظوری انجام می‌شود؟ اما اینکه شما دوست ندارید شیعه شوید به خودتان مربوط است، هرکس وظیفه و صلاح خود را بهتر می‌دانید، آنچه که مهم است این است که حجت تمام شود، و هرکس پیرو هر مذهب و عقیده‌ای که باشد بر اساس منطق و اقامه برهان و دلیل باشد نه تعصب کور، اما سیل شیعه گرایی را باید خود مطالعه کنید؟
     آیا احتمال نمی‌دهید که سالیان دراز حقایق تاریخی را از مردم پنهان نگاه داشته‌اید؟ آیا احتمال نمی‌دهید که برخی از آنچه را که به عنوان عقاید به خورد مردم می‌دهید با موازین مسلم عقلی مطابق نباشد؟ از همه اینها گذشته شما برای مسلمانان ستم کشیده سنی و شیعه جهان چه کاری کرده‌اید؟ به هنگام جنگ سی و سه روزه اسرائیل علیه لبنان و حزب الله مقاوم کجا بودید؟ در جنگ بیست و دو روزه اسرائیل علیه مردم مقاوم غزه جه کاری کردید؟

     مگر خود شما نبودید که در کشور خودتان مصر مورد بی‌مهری قرار گرفتید و آقای حسنی مبارک حتى حاضر نشد شما را ببیند و شما را راه نداد؟ آیا جرم ایران و ایرانیان این است که از خود غیرت و جوانمردی نشان داده و برخلاف زمامداران بی غیرت شما شعار دفاع از مردم غزه و همه فلسطینیان سر می‌دهند و امروز اینگونه مورد بی مهری قرار می‌گیرند؟

     اگر نظام سلطه و استکبار جهانی و آمریکا مخالفت کنند عجبى نیست، ولی عجب از همچون شمایى است که امروز با آمریکا و اسرائیل هم سخن و همنوا و همسو شده‌اید، از این حرفها که بگذریم مگر تشیع انحصار ایران است، مذهب شیعه را می‌توان قدیمی ترین مذهبی دانست که با ریشه عربی از قلب مدینه منوره به همه جا سرایت کرده است، چرا شما گسترش شیعه را به ایران و ایرانی نسبت می‌دهید؟
اگر سخن از نقش ایرانیان در مذاهب اسلامی است بزرگان اهل سنت مثل بخاری، ترمذی، مسلم نیشابوری، ابن ماجه قزوینی، حاکم نیشابوری، ابو حنیفه کابلی، طبری، سرخسی، ابو نعیم اصفهانى و هزاران تن از محدثان و فقیهان عجم تبار را باید در ترسیخ مذاهب فقهی و کلامی اهل سنت دخیل دانست، و در مقابل شیعیان عرب تبار مثل اشعریان یمنی را در گسترش مذهب شیعه در ایران باید یافت، اگر سخن از یافتن ریشه عربی وعجمی مسئله است اتفاقا نتیجه بر عکس است! ولی ما مسئله را از دید ناسیونالیستی نمی‌نگریم، آنچه مهم است استواری برهان و صلابت منطق است.

4- او می‌گوید: ما در همان ابتدا انقلاب ایران علیه جبروت و استبداد را تأیید کردیم اما هنگامی که فهمیدیم این یک انقلابی طایفه‌ای است و برای گسترش نفوذ مذهبی در خارج از سرزمین‌های خود تلاش می‌کند، جا خوردیم و شوکه شدیم.
جواب: این انقلاب هرگز طائفه‌ای نیست، شعار انقلاب از اول این بود: «نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی» و در حرکت انقلابی مردم ایران همه ایرانیان اعم از شیعه و سنی، مسیحی، کلیمی، زردشتی و همه اقوام فارس، عرب، کرد، لر، بلوچ، ترکمن، آذری و... شرکت کردند، اما کشوری که اکثریت مطلق آن را شیعیان تشکیل می‌دهند بطور طبیعی و بر اساس دمکراسی ملاحظات خود را دارد، که آنچه که رسمی است این است که مذهب رسمی این کشور شیعه اثنی عشری است، ولی طبق قانون اساسی سایر مذاهب آزادی خود را دارند و قوانین مذهب و شریعتشان برای خودشان و در محدوده مناطقشان نافذ و محترم است، و ایران همچون کشورهای اسلامی قوانین خود را بر اساس یکی از مذاهب اسلامی پایه گذارى کرده است.

     شمایى که انقلاب اسلامی ایران را طائفه‌ای می‌دانید من از شما سؤال می‌کنم که اهل سنت ایران با جمعیتی حدود هفت در صد بیش از ده هزار مسجد دارند، شیعیان عربستان سعودی با بیش از دوازده درصد جمعیت چند مسجد دارند؟ گرچه ما مسجد را برای همه مسلمانان می‌دانیم و فرقی بین شیعه و سنی در نمازگزارى نیست، ولی بر اساس برخی اطلاعات در مناطق اهل سنت ایران، برای هر پانصد نفر یک مسجد وجود دارد، در حالی که برای شیعیان برای هر هزار نفر تنها یک مسجد آن هم با بودجه مردمی و نه حکومتی ساخته شده است، آیا این انقلاب طائفه‌ای است؟
مگر اعتراض برخی از علما و مراجع دینی ایران را به دولتمردان را نشنیدید که چرا برای شیعیان پاراچنار پاکستان ـ که در طی سالیان اخیر هزاران نفر ایشان توسط عوامل تکفیری و سلفیان به شهادت رسیده‌اند ـ کاری نکرده‌اید؟ در حالی که ایران برای تمامی مسلمانان دربند و ستم کشیده موضع گیرى و حمایت دارد، مگر شما کمک ایران را به افغانستان، چچن، فلسطین و... را فراموش کرده‌اید؟

5- او می‌گوید: اگر ایران خواهان روابط طبیعی و دوستانه با کشورهای عربى است، باید این تلاش‌های خود را متوقف کند.
جواب: کاش ایشان خود را وارد حوزه دیپلماسی نمى‌کرد، و به عنوان عالم دینی موضع ارشادی خود را نگاه می‌داشت، ولی اگر ایشان می‌خواهد وارد حوزه سیاسی شود جا داشت که به دولتهای مصر و اردن نصیحت می‌کرد که به خاطر جنایات اخیر اسرائیل علیه مردم بی دفاع غزه وبه خاک و خون نشاندن بیش از هزار و سیصد نفر که بیش از نیمی از ایشان کودک و زن بودند اقدام به بستن سفارت اسرائیل در کشورشان کنند، و دست کم از کشور ونزوئلا که در آمریکای جنوبی و آن سوی کره زمین است، عقب نمانند.

منبع :http://tabnak.ir/pages/?cid=41011

پرستش، نیایش و خانواده

فاقم وجهک للدین حنیفاً فطرة الله التى فطر الناس علیها (1)

پس تو اى رسول( با همه پیروانت)حق گرایانه به سوی آیین پاک اسلام روی آور ، با همان فطرتی که خدا مردم را برآن سرشته است.

گرایش فطری به پرستش و معنویت

     یکى از ابعاد روح آدمى ، پرستش است. انسان موجودى است خداخواه و خداجوى که ریشه در فطرت او دارد. همه موجودات جهان پرستنده و پرستشگرند. ازدیدگاه قرآن نه تنها انسان، بلکه همه موجودات ثناگوى خدایند و در طریق محبت الهى در حرکتند. "و بعثهم فى سبیل محبته" آن گیاه که رشد مى کند، جز عشق او هیچ در سر ندارد، آن سنگ هم که با قوه جاذبه حرکت مى کند در واقع غیر از این که حق و ذات حق را جست وجو مى کند و محبت خدا در ذات اوست، چیز دیگرى نیست. قرآن مى فرماید:

 و ان من شیئ الا یسبح بحمده و لکن لاتفقهون تسبیحهم (2)

     دانشمندان بزرگ جهان نیز به این بعد مهم روح انسانی توجه کرده و نیاز بشریت را به خداجویی وخداپرستی و دعا و نیایش تبیین کرده اند:

     دکتر الکسیس کارل (3) در باره نیاز مبرم به خدا در زندگی می گوید:

     انسان همچنان که به آب و اکسیژن نیازمند است به خدا نیز محتاج است. (4)

     و لامارتین (5) وجود خدا را در درون انسان به داوری تشبیه کرده است که عادلانه بر گفتار و گرایش و رفتار انسان نظارت دارد و فرا تر از وجدان به قضاوت می نشیند:

     دلی که از خدا تهی باشد، همچون محکمه ای است که از قاضی تهی باشد. (6)

     دیل کارنگی نیز تنها راه اعتماد به نفس واقعی را ایمان به خدا معرفی می کند :

     در مصائب بزرگ و هنگام دردهای جانگداز، بارها به تجربه رسیده است که انسان می تواند با ایمان به خدا ، اعتماد به نفس  پیدا کند  و به زندگی امیدوار شود. (7)

     ودر جای دیگر، نقش نیایش و دعا را در زندگی بیان می کند و آن را پیوستن به نیروی پایان ناپذیری می داند که موجب همبستگی و یکپارچگی آفرینش است :

     وقتی که دعا می خوانیم, خود را به نیروی  پایان ناپذیری که تمام کائنات را به هم پیوسته است، متصّل و مربوط می کنیم. (8)

     و الکسیس کارل بر پیوستگی نیایش تاکید می کند:

     نیایش ، بر روی صفات و خصائل انسانی اثر می گذارد. بنابراین نیایش را باید پیوسته انجام داد. (9)

عوامل خداجویی و پرستش

     خداجویی و عشق به پرستش عوامل گوناگونی دارد که مهمترین آن وراثت و تربیت خانوادگی و محیط و نهادهای اجتماعی مانند مراکز تربیتی و علمی و آموزشی است.

وراثت

     متخصصان و صاحبنظران  علوم رفتارى بر این باورند که توارث و محیط، ویژگی های جسمانى و روانى انسان را شکل مى دهند. حتى در پیدایش و رشد رفتارهاى اعتقادى موثرند.

بسیارى از ویژگى هاى بدنى و روانى مانند قهر، ساختار استخوانى، رنگ مو و چشم، هوش و استعداد از طریق ارث کسب مى شوند.

    اگر فرزند در محیطى پرورش یابد که هیچ گونه فسق و فجورى در آن نباشد، فاسد نمى شود.

اسلام به وراثت توجه خاص دارد. پیامبر اکرم(ص) می فرماید :

     کل مولد یولد على الفطره؛ هر کودکی بر فطرت پاک خدایى آفریده مى شود.

خانواده

     نخست لازم است تعریفی از خانواده ارایه دهیم.و سپس به نقش و جایگاه آن بپردازیم:

خانواده در تعریف دانشمندان

     دانشمندان علوم اسلامی، جامعه شناسی، جمعیت شناسی، روان شناسی و آموزش و پرورش، در زمینه جایگاه خانواده در اجتماع و شیوه‌های بررسی نقش‌های این نهاد اجتماعی، تعریف ویژه‌ای از خانواده به دست می دهند.

     البته دانشمندان هر گروه نیز درباره تعریف خانواده، نظر یگانه ای ندارند.  برای نمونه، گروهی از جامعه شناسان آن را یک نهاد اجتماعی می‌نامند و عده‌ای دیگر، مینیاتوری از سازمان اجتماعی می‌شمارند. برخی از آن به عنوان پناه‌گاهی برای اعضا نام می‌برند و بعضی، آن را یک گروه اجتماعی می‌دانند(10)

     به هر حال هر تعریفی ازخانواده ارایه دهیم و خود را در بحث های نظری محصور کنیم، نمی توانیم جایگاه و نقش بنیادین خانواده را نادیده بگیریم.

خانواده نخستین آموزشگاه تربیتی و اخلاقی

     و أمر اهلک بالصّلاة و اصطبر علیها  (11)

    و خاندانت را به برپایی نماز فراخوان  و در این امر پایداری و شکیبایی پیشه کن.

     کودکی که به دنیا می آید ، نخستین کسى که با او ارتباط پیوسته دارد ، مادر و سپس پدر و سایر اعضاى خانواده اند. گونه باورها و ملاک و معیارهاى اخلاقى و دینى از پدر و مادر به کودک منتقل مى شود.

     خانواده، به عنوان اصلى ترین سازمان در نهادى و درونى شدن رفتارها براى کودک و نوجوان کمک مى نماید و اولین تجربیات زندگى را در اختیارش قرار مى دهد.

     کودک دیدگاه های دینى و اعتقادى خانواده اش را مى پذیرد. ایمان دوره کودکى با همه پاکى و صفایش این کاستی را دارد که از آگاهى توأم با تجزیه و تحلیل سرچشمه نگرفته است. بلکه بیشتر جنبه انفعال و تاثیرپذیرى از محیط دارد و در حقیقت نوعى بازتاب است. با این وجود تکوین و پیدایش اعتقادات و دوام  آن بستگى به نوع  بینش و جهان بینى است که در خانواده وجود دارد.

     سنگ بناى اولیه ایجاد رغبت و انگیزه در گرایش کودک به باورها و برخوردار شدن به ملاک اخلاقى از نامگذارى آغاز می شود و در طول فرایند رشد با تقلید، تقویت و تشویق ادامه یافته و از مرحله نوجوانى به بعد براساس خرد و اندیشه در ژرفای وجودانسان پرورش مى یابد.

     در کانون خانواده است که گرایش دینی افراد تقویت می‌شود و خمیر مایه‌ شخصیت مذهبی در آنان تکوین می‌‌یابد و در همین مکان است که رغبت‌ها، احساسات خوشایند و ناخوشایند، رفتارهای متعادل و نامتعادل و نگرش‌ها و باورهای درست یا غلط منعقد می‌شود.

     امام علی (ع) می‌فرماید:

قلب نوجوان هم‌چون زمینی خالی است، هربذری در آن افکنده شود می‌پذیرد. (12) 

    بسیاری از رفتارها و گرایش های کودکان و نوجوان، مانند: گرایش به نماز و دیگرعبادات  و شرکت در کارهای خیر و اهمیّت دادن به وظایف و تکالیف دینی، غالباً متأثر از تجربه های خوشایند تربیتی آنان در خانه و خانواده است. کودکان به شدت نیازمند و تشنه یادگیری هستند و نیاز به امنیت و آرامش خاطر و پیوستن به یک منبع قدرت و رحمت و عطوفت دارند.

     آوای ملکوتی قرآن و نوای دلنشین ذکرهای نماز، حتی در دوران بارداری مادر موجب جنب و جوش و شکوفایی گرایش و احساسات دینی در کودک می‎شود.

     آموزش نماز و پرورش روحیه مذهبی مناسب برای اقامه آن ابتدا از محیط خانه شروع می‌شود و خانواده نقشی مهم در انتقال فرهنگ نماز از خود بروز می‌دهد. آن‌چه درمورد فرزند در گرایش به نماز مهم است وجود انگیزه است و آن‌چه در تربیت و آموزش نماز اهمیت دارد رسوخ روح معنوی نماز به اعماق دل اوست نه تحمیل شکل و قالب به او.

     زمانی آموزش نماز به توفیق می‌انجامد و قرین موفقیت می‌شود که با احساس خوشایندی همراه باشد، بدون تردید همه انسان‌ها به طور فطری استعداد و گرایش به نیایش دارند اما آن‌چه درباره کودکان و نوجوانان مهم است چگونگی روش‌های آموزش و نحوه انتقال این ارزش‌هاست.

    آداب و عبادت‌های مذهبی چون پاسخی به عالی‌ترین نیازهای معنوی است اگر به طور طبیعی و با جلب رضایت قلبی جوانان ارائه شود احساسی خوشایند در آنان بر می‌انگیزد و آنان را به راحتی جذب می‌کند، چرا که احساسات و عواطف مهمترین نقش را در تکوین، رشد و پرورش شخصیت جوان دارند.

     یادگیری بیشتر رفتارها و گفتارهای کودکان و نوجوانان براساس مشاهداتی است که نسبت به اعمال والدین خود دارند و نیز احساسی که فضای ارتباطی خانواده در آن‌ها پدید می‌آورد دراین امر مؤثر است.

    خانواده باید تلاش کند که آموخته‌ مذهبی کودکان با تجارب و احساسات خوشایندی شکل بگیرد و سعه‌ صدر، ابراز احساس خرسندی و روحیه‌ی رضایتمندی، گرایش به احساسات مذهبی را برای کودکان گوارا می‌سازد.

     بر این اساس زیباترین و خوشایندترین حالات و اوقات کودکان و نوجوانان در خانواده زمانی است که پدر و مادر آماده اقامه نماز می‌شوند آن‌گاه که کودک همه شادی و نشاط را در چهره‌ برافروخته و شادمان اطرافیان خویش مشاهده می‌کند.

     خانواده‌ها می‌توانند بسیاری از رفتارهای مطلوب و احساسات خوشایند دوست داشتنی خود را به طور غیر مستقیم در قالب ارزش‌ها و احکام دینی و از طریق بهره‌گیری از الگوهای رفتاری در وجود کودکان و نوجوانان تثبیت کنند.

     فراهم کردن چنین فضایی به‌ ویژه اگر همراه با مشارکت فعال کودکان و نوجوانان و همسالان آنان باشد برایشان بسیار دل‌نشین و دل‌پذیراست و همین امر به تدریج گرایش به امور مذهبی و روحیه‌ اجتماعی را در آنان تقویت می‌کند.

     می توان برای تعلیم نماز و تربیت روحیه‌ معنوی زمینه‌سازی کرد و همه جوانب و ابعاد گوناگون قضیه را در نظر گرفت و کوشید تا همه عوامل مهم دست‌اندرکار و تأثیرگذار از وحدت و هماهنگی لازم برخوردار باشند.

الگوپذیری

     در بررسى راه هاى جذب نوجوانان به نماز اولین مساله اى که به آن برمى خوریم زندگى اجتماعى دانش آموز در محیط خانواده، مدرسه، جامعه و همسالان و زندگى سیاسى او (درک مفاهیمى همچون مدیریت، حکومت و سیاست هاى اجتماعى) مى باشد. در این فرایند دانش آموز  در تعامل مستقیم با اطرافیان، خانواده، دوستان، مدیران حکومتى، تربیتى، معلم و مربى، مسجد و روحانیت، تحت تاثیر رفتارها و پیام هاى آنان است و منش هاى آنان را تحت نظر دارد و رفتارهاى تعبدى و اخلاقى ایشان را پى گیرى مى نماید.

     شکل گیرى شخصیت معنوى و اجتماعى دانش آموز از همان ابتدا در خانواده و بعد در مدرسه و در مراتب بعدى از طریق دیگران صورت مى گیرد. بنابراین هر کدام از الگوهاى رفتارى مورد توجه دانش آموز است و تحت تاثیر آن رفتارها مى باشد.

     یکایک ارزش هاى موجود در جامعه و خانواده چه در جنبه هاى مثبت و چه در جنبه هاى منفى، شخصیت نوجوان و جوان را پى ریزى نموده، در نگرش مثبت یا منفى او نسبت به محیط اطراف خود نقش مهمى را ایفا خواهد کرد.

     تربیت و پرورش فرزندان سالم از حیث اعتقادى و منش هاى پسندیده در گرو توجه کافى به مسایل محیطى و رفتارى است. پدران و مادران، معلمان و مربیان، رسانه هاى جمعى و ارتباطى، صداوسیما، نقش تعیین کننده در ساختار ذهنى و باورهاى آنان دارد. چنانچه پدر و مادر در خانواده به نقش الگویى خود توجه داشته باشند و در تنظیم روابط خویش با فرزندان همت گمارند، و    پایبندی به اصول اخلاقى و انسانى و بالاخره مذهبى را پیشه خود سازند، بى تردید احساس خوب و ارزشمند، پایبندى به مسایل معنوى را به فرزندان خود تقدیم نموده اند.

     همان میزانى که رفتارهای سنجیده، الگوها و مسوولان تربیتى در شکل گیرى شخصیت معنوى و سجایاى انسانى کودک و نوجوان موثر است، پدیدارى رفتارهاى متضاد با آرمان هاى اجتماعى، اخلاقى و مذهبى نیز در تخریب این شخصیت و هویت واقعى او موثر است.

    هویت هر فرد برآیندى از هویت واقعیت، هویت آرمانى و هویت مورد انتظار است. به تعبیر ریاضى (هویت فرد = هویت واقعى و هویت مورد انتظار) هویت واقعى تصویر از خودى است که کودک و نوجوان از خویشتن واقعى خویش دارد. این تصویر از خود نیز تصویرى است که عمدتا   توسط والدین و مربیان به ترسیم درآمده است که مختص زمان گذشته است.

     اما نقش والدین و مربیان به همین جا ختم نمى شود، بلکه این تلاش نظر به آینده اى دوخته است که براى ساختنش زمان، هزینه و انرژى بسیارى صرف شده است. این آینده و در نتیجه چگونه شدن را والدین و مربیان به نمایندگى از جامعه در معرض دید نوجوان و جوان قرار مى دهند که این همان هویت مورد انتظار است.

     با توجه به این که «دوره بلوغ مقارن است با تأثیر روزافزون، جنبه انفعالى در روحیات و موارد گسترش سریع افق فکرى، نهادى شدن حیات درونى، فردى شدن رفتار، بیدارى جنسى، احساس استقلال، بحران هویت، کوشش براى هم شکلى و انجام کارهاى بزرگ، تلاش براى مورد قبول واقع شدن» لذا با درک چنین وضعیتى پدیدآوردن یک اندیشه سالم و درست در ذهن و روان نوجوان و جوان از طریق ارایه الگوهاى صحیح ضرورت نام دارد.

     مى دانید که گاهى شخصیت ها محیط را تحت تأثیر قرار مى دهند و گاهى محیط است که بر انسان تأثیر مى گذارد. در هر حال شخصیت هاى مثبت یا منفى محیط ها و محیط هاى با شخصیت از عناصرى هستند که در شکل گیرى شخصیت  واقعى کودک و نوجوان عمل مى کنند.

از نگاه پژوهش های آماری

تاثیر والدین در گرایش به نماز

     یک تحقیق نشان مى دهد که ۴۸ درصد کل دانش آموزان نوجوان،اعتقاد والدین خود را به خداوند و عمل به دستورهای او را در جذب فرزندان به نماز مؤثر دانسته اند.

در یک تحقیق دیگر که از ۱۲۵ نفر دانش آموز یک مجتمع آموزشى پرسیده شده است، ۶۶ درصد از دانش آموزان پسر و ۷۷ درصد از دانش آموزان دختر علت نمازخوان شدن و یا ادامه آن را والدین خود ذکر کرده اند که این نشانگر نقش پراهمیت خانواده و الگو بودن آن براى نوجوان و جوان است. (13)

تأثیر نماز بر سلامت جسمى،روانى نسل جوان

     پژوهشگران تأثیر نماز را بر روى سلامت جسمى ـ روانى بررسى کردند. در این پژوهش، پرسش نامه هایی درباره نماز و تأثیر آن در اختیار 45 دانشجوى دختر و پسر با میانگین سنى 20 سال قرار گرفت. نتایج نشان داد که تقریباً 100%  نمازگزاران معتقد بودند که پس از انجام این فریضه الهى به حالت سکون و آرامش روحى مى رسند و سختى ها و تنگناهای زندگى را راحت تر تحمل کرده و نیروى مبارزه با مشکلات، امید و ایمان در آن ها تقویت مى گردد و در راه کسب فضایل و دورى از زشتی ها گام  برمى دارند و به طور کلى به دستورهای خداوند متعال که در جهت بهتر زندگى کردن انسان ارائه شده گردن مى نهند که به سلامت روانى و جسمى آدمى  می انجامد و سلامت اجتماعى او تأمین مى گردد.. (14)

نماز و آرامش روحی

     نماز و یاد خدا به همان میزان که رابطه مثبت با آرامش روحی و روانی دارد و" دل ها با یاد خدا آرامش می گیرد"، به همان میزان نیز با افسردگی رابطه منفی دارد.
     افسردگى اساسى یکى از اختلال های روانى شایع است که باعث ایجاد نابسامانى هاى زیادى در رفتار فرد مى شود. به نظر پژوهشگران ، نماز رابطه منفى با افسردگى اساسى دارد.

     پژوهشی که بر روى دو گروه صد نفرى از بیماران مبتلا به افسردگى اساسى و افراد سالم انجام شد و نحوه به پادارى نماز در شش ماه پیش از ابتلا بررسى گردید، نشان داد که رابطه معنادار منفى میان نحوه به پادارى نماز و اختلال افسردگى اساسى وجود دارد. (15)

نقش نماز در میزان شیوع اضطراب در دختران

     چهارصد دختر دانش آموز از نواحى سه گانه آموزش و پرورش یکی از مراکز استان ها،  پرسشنامه اضطراب و فرم تهیه شده را براى ارزیابى میزان پاى بندى به نماز را تکمیل نمودند. نتایج به دست آمده، حاکى از وجود رابطه منفى و معنادار میان نماز و اضطراب بود. یعنى افرادى  که دراقامه نماز نمره بالاترى دارند، از اضطراب کم ترى برخوردارند. همچنین از آنجا که 85 درصد دانش آموزان مورد مطالعه، نقش پدر و مادر و تربیت مذهبى خانواده را در نگرش مثبت و عمل به نماز, مورد تأکید قرار داده اند, اهمیت کانون خانواده, نمود پیدا مى کند. (16)

     بسیاری از رفتارها و گرایش های کودکان و نوجوان، مانند: گرایش به نماز و دیگرعبادات  و شرکت در کارهای خیر و اهمیّت دادن به وظایف و تکالیف دینی، غالباً متأثر از تجربه های خوشایند تربیتی آنان در خانه و خانواده است. کودکان به شدت نیازمند و تشنه یادگیری هستند و نیاز به امنیت و آرامش خاطر و پیوستن به یک منبع قدرت و رحمت و عطوفت دارند. آوای ملکوتی قرآن و نوای دلنشین ذکرهای نماز، حتی در دوران بارداری مادر موجب جنب و جوش و شکوفایی گرایش و احساسات دینی در کودک می‎شود. (17)

ایجاد انگیزه یا تحمیل

     آموزش نماز و پرورش روحیه مذهبی مناسب برای اقامه آن، ابتدا از خانه شروع می‎شود و خانواده نقش مهمی در انتقال فرهنگ نماز از خود بروز می‎دهد. آنچه در مورد فرزند در گرایش به نماز مهم است، وجود انگیزه است، و آنچه در تربیت و آموزش نماز اهمیت دارد، رسوخ روح معنوی نماز به اعماق دل اوست، نه تحمیل فرم و قالب به او.

     زمانی آموزش نماز به توفیق می‎انجامد و به موفقیت نایل می‎گردد که با احساس خوشایندی همراه باشد.

     بدون تردید همه انسان ها به طور فطری استعداد و گرایش به نیایش دارند، اما آنچه که درباره کودکان و نوجوانان مهم است، چگونگی روش های آموزش و نحوه ارائه و انتقال این ارزش هاست.

     آداب و عبادت های مذهبی چون پاسخی به عالی ترین نیازهای معنوی انسان است، اگر به طور طبیعی و با جلب رضایت قلبی جوانان ارائه شود، احساس خوشایندی در آنان برمی انگیزد و آن را به راحتی جذب می‎کنند، چرا که احساسات و عواطف، مهمترین نقش را در تکوین و رشد و پرورش شخصیت جوان دارد.

     بدیهی است زمانی که نوجوان در معرض یادگیری و آموزش احکام و عبادات قرار دارد، لازم است از قبل برای این موضوع زمینه سازی شود تا همراه با آموزش، احساس خوشایندی در او ایجاد گردد و به این ترتیب، نتیجه ای مطلوب به بار آورد. در این صورت، تقویت چنین گرایش فطری نیز بسیار آسان و طبیعی خواهد بود. کسب عادت ها و رفتارهای مذهبی پیش از آن که متأثر از اندرزها و سخنان والدین باشد، معلول پذیرش رفتار، عواطف و احساسات مرتبط و همراه با مهر و محبت آنان است.  

     با بر انگیختن احساساتی خوشایند در حین انجام فرایض مذهبی در کودکان و نوجوانان، زمینه یادگیری رفتارها و احساسات مطلوب فراهم می‎گردد و این نیز به نوبه خود موجب تقویت انگیزه و گرایش به نیایش و ارتباط با پروردگار متعال می‎شود. یادگیری بیشتر رفتارها و گفتارهای کودکان و نوجوانان، بر اساس مشاهداتی است که نسبت به اعمال والدین دارند و احساسی که فضای ارتباطی خانواده در آن ها پدید می‎آورد. در کانون خانواده است که گرایش دینی افراد تقویت می شود و خمیر مایه شخصیت مذهبی در آنان تکوین می‎یابد. در همین مکان است که رغبت ها، احساسات خوشایند و ناخوشایند و رفتارهای متعادل و نا متعادل و نگرش ها و باورهای درست یا غلط منعقد می‎گردد.

پرورش فرزندان در نگاه پیشوایان     

 در جامعه اصیل اسلامی، خانواده در نگهداری، پرورش و آموزش فرزندان بزرگ‌ترین نقش را برعهده دارد. از دیدگاه اسلام، یکی از وظیفه‌های اصلی پدر و مادر، پرورش فرزندان بر پایه های درست اخلاقی است که اگر در انجام آن کوتاهی ورزند، با بازخواست الهی رو به ‌رو خواهند شد.

پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید:

یلزم الوالدین من العقوق لولدهما ما یلزم الولد لهما من عقوقهما؛

اگر فرزندان به وظیفه خود در برابر پدر و مادر عمل نکنند، عاق والدین می‌شوند. اگر پدر و مادر نیز به وظیفه خود در برابر فرزندان عمل نکنند، عاق خواهند شد. (18)

هر کودکی، دین و مذهب و باورهای بنیادین خود را نخستین بار در دامان خانواده فرا می‌گیرد و در آن‌جاست که با اصول و فروع و باید و نبایدهای آن آشنا می‌گردد.

به عنوان مثال، کودک مسلمان، نماز خواندن ، روزه گرفتن، حلال و حرام و واجب و مستحب خود را بیش از هر کس و هر جا از خانواده و درون آن فرا می‌گیرد و این وظیفه‌ای است که دین مقدس اسلام بر دوش خانواده نهاده است.

امام صادق(ع) در این باره می‌فرماید:

     الغلام یلعب سبع سنین و یتعلّم الکتاب سبع سنین و یتعلم الحلال و الحرام سبع سنین؛

     کودک باید تا هفت سالگی بازی کند، آن‌گاه از هفت سالگی خواندن و نوشتن بیاموزد، سپس هفت سال نیز حلال و حرام خدا را یاد بگیرد. (19)

همچنین در باره پرورش فرزندان و آموزش آداب و رفتار اجتماعی به آنان می‌فرماید:

     اَکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم؛

     فرزندانتان را گرامی بدارید و به آنان، آداب پسندیده بیاموزید.(20)

     امام علی(علیه‌السلام) درباره تربیت فرزندان می‌فرماید:

     خیر ما ورث الآباء الابناء الادب؛

     بهترین ارثی که پدران و مادران می‌توانند برای فرزندان خویش بر جای بگذارند، ادب و پرورش درست است. (21)

     کانون خانواده نخستین و بهترین مدرسه رشد و کمال و شخصیت‏سازی است. اگر والدین یا مربیان خانواده، افراد مدیر، مسئول و کارآمدی باشند، به طور قطع محیط خانواده نیز سالم و آماده تعالی و رشد کودکان خواهد بود و اگر مسئول خانواده مسئولیت‏پذیر نباشد و بی‏قید و بند باشد امید زیادی به تربیت صحیح و اسلامی فرزندان نیست.

      در اهمیت توجه به فرزندان، علی علیه‏السلام در نامه‏ای خطاب به فرزند بزرگوارشان، امام حسن مجتبی علیه‏السلام می‏فرماید:

     فبادرتک بالادب قبل ان یقسو قلبک و یشتغل لبّک.

     پیش از این که دل کودکانه‏ات سخت شود و عقلت به اندیشه‏های دیگری سرگرم شود، به تربیت تو مبادرت کردم (وظیفه پدری را انجام دادم). (22)

     این مسئولیت آن‏چنان سنگین است که پیشوایان معصوم( علیهم‏السلام) نیز از خدا یاری می‏جویند، به گونه‏ای که امام سجاد (ع) می‏فرماید:

       و اعنّی علی تربیتهم و تادیبهم و برّهم؛

     بار خدایا! مرا در تربیت و ادب و نیکوکاری فرزندانم یاری و مدد فرما. (23)

آثار نماز در خانواده

هماهنگی و همدلی

از جمله عواملی که خانواده را پایدار ساخته و حیات آن را استمرار می بخشد، وجود انسجام در آن است، پس هر اندازه همسویی در آن بیشتر باشد و همدلی در آن قوت گیرد، خانواده منسجم تر خواهد بود. برای تحقق انسجام، خوب است نماز به جماعت برگزار شود. نماز جماعت فاصله ها را در خانواده از بین می برد و همه را در کنار یکدیگر قرار می دهد. پدر، مادر و فرزندان همه با هم رو به سوی قبله می نشینند که اولین خانه ای است که خداوند آن را برای مردم قرار داد.  

     زمانی که صدای مؤذن بلند می شود و چون به نام رسول خدا(ص) می رسد، همه بر آن حضرت و خانواده گرانقدر ایشان درود می فرستند و چون به پایان می رسد، همه با هم قیام می کنند و یک صدا تکبیر می گویند و به امام جماعت اقتدا می کنند و در این قامت و رکوع و سجده، هماهنگ و همدل و همسو عمل می کنند زیرا خداوند فرمود: نماز را برپای دارید. و با رکوع کنندگان رکوع کنید و از سجده گزاران باشید.

     بدین ترتیب با رعایت ارکان نماز و توجه به پی در پی بودن  آن و با بیان ذکرها و تسبیحات آن، نماز را به پایان می رسانند و چون به راست و چپ می نگرند، جمال یکدیگر را هم در پی این عمل مستحبی می بینند و چون با یکدیگر مصافحه می کنند گرمای دستان صمیمی یکدیگر را لمس کرده و برای قبولی نماز یکدیگر، دعا می کنند و سپس به ذکر الهی پرداخته و تسبیح منسوب به حضرت زهرا (س) را که حاوی اذکار ارزشمند است، بیان می دارند و سپس برای شکرانه خدای سر بر سوی تربت حسین(ع) برده و پیشانی خود را بر آن قرار می دهند. و نماز این گونه به آستانه قبولی می رسد و بالا می رود.

      اینک پرسش این است که آیا این همه اذکار الهی و افعال معنوی همسو و منسجم موجب انسجام خانواده نمی شود و سپس در اجتماعات گسترده تری مانند مساجد و مدارس و ادارات و سایر مکان ها با ملیت ها و مذاهب گوناگون موجب همبستگی نمی گردد؟ بدون تردید پاسخ مثبت است، چراکه آن ها دست خدا را به همراه خود خواهند داشت و اجتماع آن ها نیز حول محور حق است .

     پس اجتماع حول محور حق که با نماز جماعت در خانواده متجلی می شود، نشاط برانگیز است و رضایت خالق را نیز به همراه دارد . نتیجه آن که همه با هم به سوی یک قبله، با اذکاری واحد و با افعالی مشابه، حول محور حق و با همدلی و همراهی با یکدیگر به عبادت خالقی یگانه می پردازند. این امر موجب انسجام معنوی خانواده می شود و انسجام معنوی خانواده، دوام و بقای آن را ضمانت می کند.

بهداشت روانی خانواده

     از دیگر اموری که نماز در خانواده به تحقق آن کمک می کند، بهداشت جسمانی و روانی است. اینک سؤال این است که نماز چه نقشی در تأمین بهداشت جسمانی و روانی دارد و چگونه بعد جسمانی و روانی آدمی را سامان می بخشد در پاسخ باید گفت که تقرب به خداوند موجب امنیت خاطر آدمی است و نماز عامل نزدیکی و تقرب به پروردگار متعال است.

     از حضرت امام صادق(ع) از برترین چیزی که بندگان به واسطه آن به خدا تقرب می جویند، سؤال می کنند، حضرت می فرماید:

     پس از شناسایی خداوند، از این نماز مسأله برتری سراغ ندارم. آیا نمی بینی که بنده نیکوکار، عیسی بن مریم (ع) گفت که خداوند به من سفارش نماز را فرمود.

     علی (ع) هم در دعای کمیل می فرماید: نام و یاد خدا دوا و شفاست و برای هر دو بعد جسمانی و روانی نیز صادق است.

      پس سلامت روانی بر جسم آدمی تأثیرگذار است و سلامت جسمانی زمینه ساز سلامت روانی است و وقتی اعضای خانواده ای در هر دو بعد جسم و روان از سلامت برخوردار باشند، فضای خانواده نیز از سلامت برخوردار خواهد بود، چرا که نیازهای اساسی روانی همچون نیاز به امنیت و محبت و نیاز به تعلق به جمع و عزت نفس و خودشکوفایی تأمین می شود و در پرتو آن ها، فضای خانواده از سلامت و امنیت عاطفی برخوردار می گردد.

رشد و سعادت

     زمانی که انسان به فضیلت عبادت خدا دست می یابد و به شهوات خویش غلبه می کند، سیر تعالی را طی کرده است و مهم تر از آن، این است که او در مقام سخن گفتن با ذاتی بی همتا قرار گرفته و خالق آفرینش به آدمی چنین اذن و اجازه ای داده است و عطای چنین اذنی به انسان موجب اعتلای اوست. پس آن که بیشتر با خدا سخن گفته است و بخش بیشتری از عمر خود را با خدای تعالی سپری کرده و به ذکر او مشغول بوده است، از تعالی بیشتری برخوردار شده و به امکان بهتری برای دست یافتن به سعادت دسترسی پیدا کرده است. پس اگر اعضای خانواده ای به چنین امکانی دست یافته باشند، می توان گفت آن خانواده اعتلا یافته است.

گسترش فرهنگ دینی

     نماز ، خانواده را در گسترش فرهنگ دینی کمک می کند، زیرا نماز احکام خاص خود را دارد و نمازگزار باید بر مقدمات، واجبات، ارکان و مستحبات نماز واقف شود، تا بتواند این فریضه را به بهترین صورت برگزار کند. پس برای افزایش اطلاعات درباره نماز، پرسش هایی توسط فرزندان از والدین می شود. از سویی والدین نیز بر رفتار عبادی فرزندان خویش نظارت می کنند تا آنان را برای  برگزاری بهتر نماز یاری رسانند . لذا ضمن تشویق فرزندان، گاه خطاهای آنان را نیز تذکر می دهند و فرزند را برای کسب شناخت بیشتر نسبت به کیفیت نماز و مطلوب برگزار شدن آن مدد می رسانند .

      بدین ترتیب فضای بحث و گفت و گو درباره نماز و نیز مسائل دیگر دینی آغاز می شود. بچه ها پرسش هایی درباره فلسفه نماز و ضرورت اقامه آن مطرح می کنند و اگر والدین پاسخ های غنی و مناسبی بدهند، فرهنگ نماز و نماز خواندن را گسترش داده اند. به طور مثال ممکن است که فرزند از والدین درباره اهمیت و جایگاه سجده در نماز سؤال کند، آن ها می توانند به سخنان پیشوایان در این باره اشاره کنند.

 الگوپذیری فرزندان از والدین

     والدین در خانواده در انجام عبادت نقشی الگویی دارند. اگر پدر و مادری در طریق حق گام بردارند و به عبادت خدا بپردازند، فرزندان نیز از والدین خویش الهام گرفته و آنان نیز معمولاً در همان طریق گام می نهند. پس بدین ترتیب مشی و روش انجام عبادت از سوی والدین در معرض دید فرزندان قرار می گیرد و یافته ها حکایت از آن دارد که در خانواده هایی که والدین نمازگزارند، فرزندان آن ها بیشتر به عبادت و نماز روی می آورند و اگر نماز نخوانند و در انجام عبادت کاهل باشند، فرزندان خویش را به کاهل بودن در نماز سوق می دهند. آنان باید از اسوه حسنه، یعنی پیامبر (ص) الهام بگیرند که به نماز می ایستاد. در مسجد، هم اهل بیت(ع) به ایشان اقتدا می کردند و هم دیگران.

عبادت های کودکان نیز از مشروعیت برخوردار است . خداوند درباره کودکان ، تکالیف را به نحو الزام (واجب یا حرام) نخواسته است، پس برای آنان واجبات چون مستحبات نخواهد بود و محرمات چون مکروهات. می توان گفت که احکام الهی تکلیفی درباره کودکان سه قسمت است: مستحبات (شامل واجبات و مستحبات)، مکروهات (شامل محرمات و مکروهات) و مباحات. پس اگر پدر و مادر الگویی از عبادت باشند و فرزندان از آن فرا گیرند، می توانند از کودکی اندوخته ای از مستحبات و معنویات را فراهم آورند. (24)

جوانان، نیازهاو بایدها

     شماری از کارشناسان امورفرهنگی معتقدند که جوانان در روی آوردن به فریضه مهم نماز به عملکرد و رفتار الگوها توجه خاص دارند. آن ها می گویند که جوانان ذهن پرسشگری دارند و برای پرسش های گوناگون خود در زمینه های مختلفی ازجمله مسایل مذهبی به دنبال پاسخ قابل قبول هستند. به گفته بسیاری از صاحبنظران و کارشناسان امور دینی و اجتماعی کشورمان، امروزه  مساجد بیشتر به صورت محلی برای عبادت سنین خاصی تبدیل شده و برنامه های فرهنگی و هنری آن در حاشیه و نامتناسب با نیازهای نسل جوان است.

      دراین میان علل مختلفی از جمله عوامل خانوادگی ، فرهنگی ، اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی درگرایش جوانان به نماز نقش دارد. بمباران اطلاعاتی و مسخ فردی و فرهنگی از سوی بیگانگان به یقین در بی توجهی نسل جوان کشورمان به فریضه نماز بی تأثیر نیست که دستاورد آن بی هویتی و دین ستیزی است.

     دراجلاس سراسری نماز اعلام شده بود 76 درصد دانش آموزان کشور به اقامه نماز جماعت گرایش دارند در حالی که نتایج تحقیقات و پژوهش های متعدد کارشناسان به نکته ای دیگر دراین باره اشاره می کند. شاید بتوان این رقم را این گونه تعدیل کرد که 76 درصد دانش آموزان درنمازجماعت شرکت می کنند. درگفت و گوهایی که با برخی جوانان صورت گرفته ، آن ها نیز نظراتی دارند که مواردی از آن ها قابل دفاع است . بسیاری می گویند: برنامه ریزان برنامه های مساجد، بیشتر میانسالان و سالخوردگانی هستند که شاید کمتر با نیازهای و خواسته های جوانان و سیر تحولات اجتماع آشناهستند.

     از عوامل بسیار موثری که در جذب جوانان به اسلام کارساز است ، تغییر درنوع و شیوه بیدارگری و دعوت جوانان به نماز می باشد. از آنجایی که محیط مدرسه جذابیت بیشتری برای نوجوانان و جوانان دارد، ابتدا باید نماز جماعت را در این محیط تقویت کرد و سپس با همان طراوت و نشاط به مسجد و سایر مراکز منتقل نمود. (25)

منابع و مدارک

        1- سوره روم ، آیه 30      

      2-سوره اسراء، آیه 44

      3-فیزیولوژیست فرانسوی

      4- معزالدین سعید، اعترافات دانشمندان به نقل از نیایش ، الکسیس کارل ، ص 67 ، ترجمه شریعتی علی

      5-شاعر و نویسندة فرانسوی (1791 _ 1869)

      6- معزالدین سعید، اعترافات دانشمندان به نقل از تفکر مذهبی, سید محمد باقر نجفی, چاپ تهران 396 ه . ق. ص 200

7- معزالدین سعید، اعترافات دانشمندان به نقل از آیین کامیابی، دیل کارنگی ، ترجمه علی اکبر کسمایی ص 52

      8- معزالدین سعید، اعترافات دانشمندان به نقل از آیین زندگی ، دیل کارنگی ، ص156

      9-  معزالدین سعید، اعترافات دانشمندان به نقل از نیایش، الکسیس کارل  ترجمه شریعتی ص50

     10- تقوی  نعمت الله جامعه شناسی ، انتشارات پیام نور، فروردین

     11- سوره طه،  آیه 132

     12- معزالدین سعید، درسنامه نماز و نیایش به نقل از نهج البلاغه، نامه 31.

     13- جمالى  مریم، عوامل مؤثر در جذب دانش آموزان به نماز؛ جوان (سال هشتم شماره 2264 )

     14- روحى عزیزى مهتاب , روحى عزیزى مریم؛ تأثیر نماز بر سلامت جسمى ـ روانى نسل جوان

     15- موسوى سید غفور , شیخ سجادیه حسین , رحیمى  حجت الله , فرهمند محمد ، ابراهیمى امرالله , یعقوبى محمد، رابطه نحوه

            بپا دارى نماز با اختلال افسردگى اساسى،

    16- ، رادفر شکوفه، عروجى زهرا ، بررسى نقش نماز در میزان شیوع اضطراب در دختران دانش آموز

           ( منبع  14،15،16 : پسندیده عباس چکیده مقالات همایش بین المللى نقش دین در بهداشت روان، فروردین سال 1380؛ اولین همایش بین المللى نقش دین در بهداشت روان به همت دفتر مطالعات اسلامى در بهداشتِ روان انستیتو روان پزشکى تهران).

    17- فرهادیان رضا ،عوامل آموزش و گرایش نوجوانان و جوانان به نماز، ص7

     18- معزالدین سعید، درسنامه نماز و نیایش به نقل از وسائل الشیعه: ج 21، ص 480 ، ش 27642.

     19-  معزالدین سعید، درسنامه نماز و نیایش به نقل از بحارالانوار: ج 104، ص 95.

     20- همان

      21-  معزالدین سعید، درسنامه نماز و نیایش به نقل از غرر الحکم: ج 1، ص 430.

      22- معزالدین سعید، درسنامه نماز و نیایش به نقل از نهج البلاغه ، نامه 31

       23- حسینی‏نیا اقبال ، مجله گنجینه، مهر 1384، شماره 54

      24-  ایمانی محسن، آثار و پیامدهای ارزشمند نماز درخانواده، روزنامه ایران 28/7/ 86

       25- نشریه مسجد شمارة 82 مهر 1383 صفحة 8 تا ص 11

محمد سعید معزالدین‏

سال نشر:1418ق.= 1376
موضوعات: وحدت اسلامی -- کنگره‏ها وحدت اسلامی -- مقاله‏ها و خطابه‏ها
محل نشر:تهران‏
ناشر:موسسه الفقه‏
سرشناسه‌های فارسی:کنفرانس بین‏المللی وحدت اسلامی (هفتمین: 1373: تهران)

http://www.hadith.ac.ir/?culture=fa-IR&page=book&bookid=3120

 

گروه فرهنگ و هنر: کتاب «آواى وحــدت» حاوی شماری از مقالات گزیده فارسی کنفرانس هفتم وحدت اسلامی با عنوان «مبانی تقریب» است که در سال 1373 هـ.ش برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) شعبه مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحدیث، «وحدت در اندیشه امام خمینی (ره)»، اثر سید «احمد خمینی»، «ایگاه اهل بیت(ع) در جوامع اسلامی»، اثر «محمد واعظ زاده خراسانی»، «بنیان‌های عقیدتی و سیاسی وحدت اسلامی»، اثر «کلیم صدیقی»، «مبانی و منابع مشترک اجتهادی»، اثر "سید جمال موسوی اصفهانی"، «ولایت فقیه از دیدگاه مذاهب اسلامی»، ‌اثر «محمد صادق مزینانی» و «همگرایی و واگرایی در منابع و روش‌های اجتهادی»، اثر «هادوی تهرانی»، برخی مقالات مندرج در کتاب آوای وحدت است.

چاپ اول این کتاب، تنظیم و تدوین و ویرایش « محمد سعید معزالدین »، در سال 1374 با شمارگان 5 هزار نسخه، در قطع وزیری و 182 صفحه منتشر شده است.

http://www.iqna.ir/hadis/news_detail.php?ProdID=306817

نگارش و تدوین : محمد حسین واثقی راد و محمد سعید معزالدین و محمد رضا فیاض

نام جدید چاپ دوم کتاب ارزشمند (مطهری، مطهر اندیشه ها )

 

این کتاب که در دو جلد بکوشش محمد حسین واثقی راد و محمد سعید معزالدین و محمد رضا فیاض تدوین و گردآوری شده است زندگی علمی ، سیاسی و اجتماعی استاد شهید آیت الله مطهری را در خود جای داده است.

 جلد اول کتاب دارای چهار فصل است.
فصل نخست ( زندگی و شهادت ) نام دارد ، که زندگی استاد شهید را از بدو تولد و دوران تحصیل در حوزه علمیه مشهد و قلم و بیان اساتید ، و هم درس و هم بحث پرداخته شده است و مطالب جالب و خواندنی و مفید را در بر دارد و نیز زندگی شهید مطهری تا شهادت تعقیب شده است و پیامهای امام راحل (قدس سره)و شخصیتهای علمی و روحانی و ارگانها در رابطه با شهادت استاد شهید ، جمع آوری شده و درج گشته است
فصل دوم : به بیان مبارزات سیاسی و فرهنگی استاد تعلق گرفته و در این زمینه از زبان همسنگران و همرزمان استاد شهید بهره برداری شده است و شهید مطهری بعنوان تئوریسین حکومت اسلامی مطرح شده است که سخنی است بحق و خالی از گزاف و همچنین به نقش شهید مطهری در مقابله با جریانات انحرافی غرب گرائی و شرقزدگی پرداخته شده است و از ایشان بعنوان اولین کسی که در بعد فرهنگی نه شرقی ونه غربی را مطرح کردند یاد شده است . و در همین بخش به پیشینه گروهک فرقان اشاره گردیده و انحرافات آنان بیان شده است.

 فصل سوم : دانشگاه تهران نام دارد که به نقش استاد در دانشگاه و تدریس و سخنرانی ایشان در آن مراکز اشاره شده است
فصل چهارم : از زبان استادان ، همسنگران ، آشنایان نام دارد که در این بخش شهید مطهری از دیدگاه امام خمینی (ره) شخصیت های روحانی و علمی و انقلابی از جمله جناب آقای هاشمی رفسنجانی و ... بیان شده است .
جلد دوم نیز چهار فصل را در بر می گیرد که در ادامه فصل های جلد اول می باشد.

در فصل پنجم اقدام به درج مقاله ای از استاد محمد رضا حکیمی تحت عنوان آفاق فکری برون حوزه ای شده است که در بین مقاله به شخصیت شخیص استاد مطهری پرداخته شده است و از طالبان علم خواسته شده است که مطهری را بعنوان یک اسوه و الگو برای خود برگزینند و از سیره او مطابعت نمایند تا جامع معقول و منقول گردند و شرائط زمانی را درک نمایند ، و در این زمان مقاله ویژگی های شهید مطهری بیان شده است و نیز در این فصل مصاحبه هائی که با شخصیتها صورت گرفته است درباره شخصیت علمی شهید مطهری جمع آوری شده است
فصل ششم : مقالات نام دارد ، که در این فصل مقالاتی که پیرامون استاد شهید مطهری نگاشته شده و بصورت پراکنده در مطبوعات و مجلات منتشر شده بود جمع آوری شده است و در این جا بچاپ رسیده است
فصل هفتم : مصاحبه ها نام دارد که حاوی مصاحبه با خانواده شهید و با بزرگان علم و فقاهت از جمله  مصاحبه با مرحوم علامه طباطبائی و آیه الله مشکینی و شهید صدوقی و شهید بهشتی و ... می باشد
فصل هشتم سروده ها، اسناد و تصاویر نام دارد که در این فصل سروده هایی در ارتباط با شهادت شهید مطهری و شخصیت ایشان آورده شده است  و اسنادی را در ارتباط با دانشگاه ـ چگونگی استخدام و...  ضمیمه کتاب گردیده است.

www.tooba-ir.org